Wie regelmatig langs de Hofbogen wandelt, ziet het 1,9 kilometer lange rijksmonument met de week opknappen. In alle bogen van het voormalige station Hofplein floreert nieuwe bedrijvigheid, de inrichting van het dak als evenemententerrein is gestart en de vervallen puien aan de Vijverhofstraat worden in originele glorie hersteld. Het klapstuk vindt plaats bij station Bergweg. Dit door Sybold van Ravesteyn ontworpen bouwwerk staat volop in de steigers en wordt casco opgeleverd, zodat een creatieve horecabaas het straks naar eigen inzicht kan inrichten.

Nieuw elan
In november 2014, tijdens het Stadmakercongres, voelden de deelnemers tijdens de case clinic over de Hofbogen al een nieuw elan. Een maand eerder maakten de corporaties Vestia en Havensteder (Hofbogen BV), ProRail en de gemeente Rotterdam – na jaren discussiëren over verantwoordelijkheden – bekend dat zij een deal hadden gesloten. Het consortium sprak af de oude spoorvoorzieningen te verwijderen, het dak lekvrij te maken en een deel van het viaduct en pui-invullingen in oorspronkelijke staat te restaureren. Hiervoor had het Europees Fonds voor Ruimtelijke Ontwikkeling een bedrag gereserveerd.

”De eerste stappen waren gezet, de impasse was doorbroken, maar ik merkte ook enige terughoudendheid onder de deelnemers van de case clinic”, blikt Gijs van der Kleij, oprichter van het Rotterdams Ontwikkel Kollektief en procesmanager voor Hofbogen BV, nu terug. ”Alsof ze dachten: wie zegt dat het nu wél gaat lukken?”

Focus op de ondernemers
Ondanks hun twijfels en uiteenlopende belangen bereikten de deelnemers aan de case clinic opvallend gemakkelijk consensus over de ideale toekomst van de Hofbogen: een vitaal bedrijfsverzamelgebouw met een bestemming voor de stad. Daarbij moest de aandacht uitgaan naar de plint, in plaats van de transformatie van het dak tot publieke ruimte. Dit strookte volledig met de reeds gekozen aanpak van Hofbogen BV.

”In 2013 kwamen we tot het inzicht dat als er in de bogen niets gebeurt, het monument niet veel meer is dan een mooie, maar lege huls”, vertelt Marije Faber, directeur van Hofbogen BV. ”Sindsdien selecteren wij daarom gericht de nieuwe ondernemers. Niet alleen moet de mix van ondernemers ‘spannend’ zijn, de nieuwe huurders moeten zich ook verbonden voelen met het gebouw en de omgeving en eventueel bereid zijn om zelf te investeren. Want wie zelf aan de slag gaat om de ruimte naar eigen wens in te richten, zal niet snel weer vertrekken.”

Hofbogen BV wil ondernemers trekken die het voortouw nemen om de buurt te revitaliseren, dus met katalyserende plannen, sociaal én economisch. Dat is de reden waarom Hofbogen BV gebruikmaakt van de kennis en kunde die het gebouw zelf in huis heeft, vertelt Van der Kleij. ”Of het nu gaat om architectonische verkenningen, het ontwerpen van folders of maken van drukwerk, we proberen eerst in te kopen via een plaatselijke ondernemer om zo de lokale economie te versterken. Want gaat het goed met de ondernemers, dan gaat het ook goed met de Hofbogen.”

Doorbraak
Zo is de opdracht om het Bergweg-station te renoveren toegekend aan JagerJanssen architecten BNA, dat op zijn buurt architect en mede-Hofbogenondernemer Jasper de Haan bij het proces betrekt. De bogen aan de Vijverhofstraat worden onder handen genomen door Bureau Polderman, een Rotterdams bureau dat zich specialiseert in de restauratie van monumenten.

Alex Jager en Rogier Janssen noemen de nieuwe ontwikkelingen een welkome doorbraak in een slepend hoofdpijndossier.”De Hofbogen zijn te mooi om te laten verpieteren, dus ik ben heel blij dat er eindelijk schot in de zaak is gekomen”, zegt Jager. De architecten zitten in hun kantoor aan de Vijverhofstraat dat uitkijkt op een blok vol sociale woningbouw. Geïnspireerd door hun nieuwe werkomgeving, maakten ze in 2009 plannen voor de herontwikkeling van het station. Jager laat de oorspronkelijke plannen zien voor een grote stadsbrouwerij annex grand café. Op de voormalige spoorlijn is een dakterras getekend.

Hoewel het idee voor een brouwerij nu van de baan is, gaven de opdrachtgevers wél gehoor aan hun voorstel om de huidige gevel open te breken. Door alle niet-dragende muren te verwijderen, kwamen de originele gewelven weer tevoorschijn. ”De architectonische kwaliteit van het gebouw en de potentie ervan voor de buurt zijn lange tijd over het hoofd gezien”, weet Jager. ”Alle aandacht ging uit naar het dak. Natuurlijk wil ook ik graag een High Line (het beroemde stadspark op een spoorlijn in New York – red) boven mijn hoofd hebben, maar dat blijkt moeilijk te realiseren en heeft wat ons betreft geen prioriteit.”

Succesverhalen
De recente doorbraak van de impasse is vooral te danken aan een betere samenwerking tussen alle belanghebbenden, menen de architecten. ”Voorheen had iedereen de neiging om naar zijn eigen belang te kijken, maar daarmee kwamen we geen steek verder. En, misschien nog wel belangrijker, de capaciteit van de ondernemers wordt eindelijk onderkend.” Wat de herontwikkeling volgens Jager en Janssen nu alleen nog vertraagt, is langzame besluitvorming. Tegelijkertijd begrijpt het duo dat de gemeente en coöperaties graag risico’s willen vermijden, en dat kost tijd.

In de toekomst hopen de architecten dat de Hofbogen de thuisbasis wordt van een evenwichtige mix ondernemers. Als er dan iemand opstaat die wil investeren in het dak, dan is dat mooi meegenomen, vindt Jager. ”Dwarsverbanden tussen de plint en het dak, bijvoorbeeld een dakterras voor de koffiebar eronder, versterken de onderlinge samenhang. En als het even kan, breiden we het omliggende voetgangersgebied uit.”

Zover is het nog lang niet. Maar, zegt Marije Faber van Hofbogen BV, de bedrijfjes die er al zitten, bewijzen zonder meer dat ondernemen in de Hofbogen levensvatbaar is. Zo opent een van de ondernemers van het eerste uur, Urban Bakery, begin volgend jaar een nieuw filiaal in de Hoogstraat, terwijl Man Met Bril Koffie eind september uitbreidde met een koffiebar in Las Palmas. ”Deze succesverhalen geven het project een positieve impuls. Ondernemers benaderen ons nu zelfs met de vraag of er nog een ruimte vrij is. Zo nee, mogen we dan op de wachtlijst? Dat hadden we tot vorig jaar nooit durven denken.”