Op een verantwoorde en duurzame manier meer welvaart bereiken, lukt door innovatie te stimuleren.  Hoe onze ruimtelijke inrichting daarbij kan helpen, weet Judith Lekkerkerker, hoofdredacteur van RUIMTEVOLK. Samen met Otto Raspe van het Planbureau voor de Leefomgeving deed ze onderzoek naar dit onderwerp. Hun bevindingen worden op het Stadmakerscongres gepresenteerd.

Door: Elsbeth Grievink

‘Het is de uitdaging de stad niet alleen met gelijkgestemden te maken, maar vooral ook met compleet andersdenkenden’

Is innovatie plaatsgebonden?
‘Ja. Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat er een verband is tussen locatie en economische groei. Hierop is Michael Porters clustertheorie gebaseerd: wanneer je meerdere bedrijven uit een bepaalde sector bij elkaar zet, zorgt dat voor economische groei. Het Amerikaanse Silicon Valley is daarvan hét voorbeeld. Toch gaat die vlieger gaat niet altijd op, en de vraag is natuurlijk: waarom? Otto en ik hebben dat onderzocht. We zijn gekomen tot voorwaarden om een innovatiemilieu te laten slagen.’

Hoe hebben jullie het aangepakt?
‘We doken in de literatuur, spraken met experts en onderzochten vijf gebieden in Nederland, waar de productiviteit de afgelopen decennia het meest is toegenomen. Dat zijn: de High Tech Campus in Eindhoven, de Healthy Ageing Campus in Groningen, het Kennispark Twente, de binnenstad van Amsterdam en Rivium in Capelle aan den IJssel. In dat laatste gebied bleken de cijfers over productiviteitsgroei overigens niet te stroken met hoe het gebied functioneert. In alle gebieden hebben we aan verschillende betrokkenen gevraagd wat zij essentieel achtten voor een goed functionerend innovatiemilieu.’

Van links naar rechts: Judith Lekkerkerker, Otto Raspe, Wilco Prinsen en Tommy Toll

Wat is de belangrijkste ontdekking die jullie deden?
‘Dat verschillende disciplines elkaar ontmoeten, is de sleutel tot innovatie. En dan hebben we het echt over de fysieke ontmoeting, skypen is niet genoeg. In de binnenstad van Amsterdam regelt zich dat grotendeels vanzelf. De co-werkplekken schieten er als paddenstoelen uit de grond, en koffiebarretjes met gratis wifi zijn er in overvloed. Op de meer bèta-gerichte innovatiemilieus moet je heel actief ontmoetingsplekken creëren. Daarom is een eigen kantine op de High Tech Campus in Eindhoven verboden, net als vergaderruimtes voor meer dan 25 personen. Lunches of bijeenkomsten organiseer je in The Strip, een gemeenschappelijke zone die tevens dienstdoet als conferentieruimte. Ook programmering kan mensen bij elkaar brengen. Denk aan symposia, maar ook aan informele activiteiten die niets met het werk te maken hebben, zoals een hardloopwedstrijd.’

‘Op de High Tech Campus Eindhoven is een eigen kantine verboden’

Waar liggen kansen voor Rotterdam?
‘Voor de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag is de Roadmap Next Economy (RNE) gemaakt. Dat is een routekaart met scenario’s voor de komende tien, twintig jaar, die laten zien hoe we ons kunnen klaarstomen voor de wereldwijde economische en technologische ontwikkelingen. Ik vind het erg interessant dat de gemeenten hun krachten bundelen om te bepalen waar ze het economisch vestigingsklimaat kunnen versterken. De maakindustrie die in het Merwe-Vierhavengebied ontstaat, is erg interessant. Stadmakers als SuGu Warehouse brengen er grote en kleine ondernemers bij elkaar die zowel lokaal als wereldwijd opereren. Maar ook het RDM-terrein, Katendrecht en Rotterdam Central District zijn kansrijk. Rotterdam is al heel goed in netwerken, iedereen kent iedereen volgens mij. Jullie hebben de Economic Devolopment Board, de Stichting Verre Bergen, de Van der Leeuwkring, er is een Stadmakerscongres. Kruisverbanden kunnen op die manier makkelijk ontstaan.’

Wat wordt onze grootste uitdaging?
‘Om de stad niet alleen maar met gelijkgestemden te maken, maar vooral ook met compleet andersdenkenden. Laatst zocht een van mijn Facebookvrienden iemand die Ethiopisch sprak. Via via werd er iemand gevonden, dat vond ik zo leuk. Ook bij het Stadmaken moet je netwerk zo groot zijn dat je die Ethiopisch-sprekende zó kunt vinden. Liever nog: dat die ander jou op een nieuw idee brengt. De uitdaging ligt in de verbinding, vanuit de wetenschap dat persoonlijk contact hét ingrediënt is voor innovatie.’

Op innovatiemilieus.nl kun je meer lezen over het onderzoek van Judith Lekkerkerker en Otto Raspe. Er is ook een filmpje dat je meeneemt door ‘de tuin van innovatie’. Otto Raspe, met wie Judith Lekkerkerker het onderzoek naar innovatiemilieus deed, is op 11 november aanwezig op het Stadmakerscongres.