Dorpen zijn minstens zo innovatief als steden. ‘Waar stedelingen uitvoerig over praten, voeren dorpelingen al uit’, zegt Sjors de Vries, directeur van RUIMTEVOLK, een kennisorganisatie voor stedelijke en regionale ontwikkelingen. Wat kunnen de Rotterdamse stadmakers daarvan opsteken?

Door: Elsbeth Grievink

‘De deeleconomie is op het platteland al eeuwenlang aan de orde van dag. Nabuurschap, heet dat. Daar komt geen app aan te pas’

Jij pleit voor meer aandacht voor het dorp. Waarom?
‘De toekomst van het dorp is net zo relevant als die van de stad. Steden en dorpen vormen bovendien een eeuwenoud systeem. Stad en platteland hebben elkaar nodig. Het dogma dat de stad de toekomst heeft en het platteland niet, geeft een verkeerd beeld. Voedsel, energie, water, ruimte, schone lucht, natuur, recreatie: het zijn allemaal menselijke basisbehoeften  die je vindt op het platteland. Bovendien heeft het platteland eigen unieke ecosystemen, die een bron zijn van maatschappelijke en economische innovatie. Daar kunnen steden nog veel van leren.’

Kun je voorbeelden noemen?
‘In de Achterhoek werken overheden, bedrijven en onderwijs heel goed samen op het gebied van smart industry. De nieuwste technieken op het gebied van digitalisering, informatieoverdracht en productie worden er gecombineerd om slimmer te produceren en flexibeler te kunnen reageren op de behoefte. Ook zijn er in de regio verschillende ‘fablabs’, waarin overheid, markt, maatschappelijke organisaties en onderwijs actief samenwerken aan technische en maatschappelijke innovatie. Zo wordt bijvoorbeeld geëxperimenteerd met techniek en zorg om oplossingen te vinden voor ouderen die langer in hun dorp willen blijven wonen. De behoefte om een regio vitaal te houden, vertaalt zich in nieuwe energie en veerkracht. Ander voorbeeld: Giethoorn. Door slimme maketing en samenwerking is dat een waanzinnig populaire toeristische attractie voor Aziaten geworden. Ondernemers hebben er weer de weg naar boven gevonden. Ik kijk daar met fascinatie en bewondering naar.’

Hoe zie je het debat over de toekomst van de stad?
‘In het debat over de toekomst van onze samenleving voert de hoogopgeleide, ‘progressieve’ stadbewoner de boventoon. Deze groep veronderstelt dat haar eigen normen, waarden en opvattingen over de wereld al snel common sense zijn. De complexiteit van maatschappelijke systemen wordt daarmee nog wel eens onderschat. Dat besef begint trouwens door te dringen. Amsterdam ervaart nu dat het succes niet alleen een zegen is, maar ook een geweldige druk legt op de samenleving en leefbaarheid. Het interessante van dorpen is dat het besef dat je elkaar nodig hebt van oudsher diep in het DNA zit. Je bent er voor elkaar in voor- en tegenspoed. Nabuurschap, wordt dat genoemd. Het is geven en nemen. Daar komt geen app aan te pas, laat staan een verdienmodel. Op het platteland hebben dorpsbewoners hun eigen systemen om elkaar te helpen met werk op het erf, in het dorpshuis of om hun kinderen van en naar school te vervoeren. De reden daarvoor is heel simpel: als ze het zelf niet doen, gebeurt er niks. De urgentie is hoog en het commitment is sterk. In Mariënvelde hebben bewoners samen een dorpsaccomodatie opgezet voor zorg, sport en welzijn, deels met eigen geld. Op begrafenissen wordt op verzoek van sommige overledenen gecollecteerd voor de dorpsaccommodatie.’

Bij dorpen denk ik aan problemen. Krimp, vergrijzing. De stad heeft toch de toekomst?
‘Die problemen zijn er natuurlijk ook. Maar wie denkt dat het allemaal om steden draait, weet niet wat er op het platteland gebeurt en welke rol de regio’s vervullen in onze economie. Steden en dorpen vormen samen een onlosmakelijk systeem, zeker in Nederland. Goede interactie tussen beide is cruciaal bij het vormgeven van de nieuwe economie. Dat leren we bijvoorbeeld van Brainport Eindhoven. Het succes van deze regio is in hoge mate bepaald door slim gebruik van het unieke ecosysteem dat stad en platteland daar samen vormen.’

Zijn dorpen ook léuk?
‘Ik vind van wel. Ik werk heel graag met bewoners, ondernemers en professionals in dorpen. Meer dan in de stad denkt men in dorpen in lange lijnen en relaties. In bijeenkomsten voelen ondernemers en bewoners vaak een diepe behoefte om de kern te raken en om zoveel mogelijk samen op te trekken. Ik geloof dat die nuchterheid en het continu zoeken naar het gedeelde eigenbelang de basis vormt voor vernieuwing en samenwerking. Dus niet alleen zeggen, maar ook doen. Nergens vind je zoveel nieuwe samenwerkingen en coöperaties als op het platteland.’

Zijn mensen in dorpen gelukkiger?
(stilte)‘ Er zijn net zoveel studies die aantonen dat stedelingen gelukkiger zijn dan dorpelingen dan andersom. Kortom, ook in dorpen zijn mensen gelukkig. En veel mensen zullen daar gelukkiger zijn dan in een stedelijke omgeving. We kunnen niet ontkennen dat de dynamiek van de stad ook slachtoffers eist. De stad kan erg vermoeiend en eenzaam zijn. Ik ben geen psycholoog, maar ik kan me voorstellen dat het individualisme dat zich in steden volop manifesteert zich kan vertalen in minder gelukkige mensen. Onze biologische behoefte aan verbondenheid is op termijn misschien wel een troefkaart voor de regio. Denk aan een drukke baan in Den Haag gecombineerd met een rustig privéleven in een dorp als Aalten.’

‘Steden doen er verstandig aan het wijkniveau weer als schaal te nemen in hun analyses en aanpak. De wijk is een gemeenschap.’

Je kunt toch ook denken: Rotterdam is mijn stad?
‘Natuurlijk. Mijn punt is dat je de stad dan wel moet ervaren als jouw gemeenschap en de plek waarmee je je diep verbonden voelt. En niet als een plaats waar dynamiek is en je veel geld kunt verdienen of goed kunt beleggen.’

Kunnen we dat nabuurschap in de stad overnemen? 
‘Het platteland is een stuk overzichtelijker dan de stad. Dat maakt het makkelijker om samen nieuwe systemen op te zetten. Steden doen er verstandig aan het wijkniveau weer als schaal te nemen in hun analyses en aanpak. De wijk is een gemeenschap. En dat gevoel bij bewoners en ondernemers is een vruchtbare basis voor strategieën en projecten.’

Hoe kijk je tegen het Stadmakerscongres aan en wat is jouw boodschap voor het publiek op 11 november?
‘Het Stadmakerscongres slaat de juiste toon aan. Iedereen is ervan overtuigd dat je de stad met elkáár maakt. Niet alleen bewoners, ook de hoogste CEO’s van dit land willen dat. Het zou nog mooier zijn als we in Nederland meer lerende netwerken van steden en dorpen kunnen realiseren. Niet alleen om kennis uit te wisselen, maar ook om de verbindingen die er van oudsher zijn tussen stad en platteland opnieuw te bestuderen en te vernieuwen door daarbij op zoek te gaan naar het gedeelde eigenbelang. Dat kan voedsel zijn, energie, maar ook productie en gezondheid. Dit is de troefkaart van Nederland in de wereldwijde concurrentiestrijd van de globalisering.’

Om de kennisontwikkeling en netwerkvorming tussen dorpen en steden te stimuleren is RUIMTEVOLK de Dorpenacademie gestart. In het kader daarvan zijn in 2016 bijeenkomsten geweest in dorpen door heel Nederland. Op dit moment wordt gewerkt aan het programma voor 2017. Geïnteresseerden kunnen zich abonneren op de nieuwsbrief. De Dorpenacademie is mede mogelijk gemaakt door het ministerie van Infrastructuur en Milieu en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Beeld: Sjors de Vries(geheel links op de foto) tijdens het Dorpenlab in Holwerd.